
Sa Somalna, “Ulos” lapatanna abit na boi mambahen las pamatang. Di tingki na salpu, Batak Toba tinggal di pardolokan na ngali. Ulos mambahen las pamatang, diujungna marlapatan mambahen las batin.
Di adat Batak, ulos dilehon laho tu:
-Pasu-pasu
-Holong
-Hamoraon
-Hagabeon
-Hasangapon
Alani i, ulos dang boi marsineangan dilehon. Akka ulos adong do goar, lapatan, dohot ruhut na.
- Ulos Ragidup — Ulos na paling sakral dohot na paling maol timbo
Ulos Ragidup, ulos na paling timbo hahundulonna di adat Batak Toba. Susa, leleng do manonun ulos on. Holan panonun na marbitik do na boi mambahen. Lapatan na adong ulos on lobi tu parngoluan na arogan na gok huhut tu pangabakan. Ulos on ma simbol ni tangiang asa halak na manjalo denggan parngoluan na dohot gok pasupasu.
Ulos Ragidup somalna di lehon tingki:
-Ulaon pardongan saripean, sian natua-tua tu pangoli
-Upacara adat na bolon
-Tarkhusus ma di tingki mampargogoihon pangkat sosial tutur.
Alani sakralna, ulos on dang boi marsineangan dilehon. Holan natua-tua nang pe hula-hula na boi mangalehon sahirahira tanda ni panumpak dohot holong.
- Ulos Bintang Maratur — Tanda ni paratur dohot palti
Ulos on marmotif bintang-bintang na geleng na tersusun rapih. Hata maratur marlapatan taratur na manggambarhon paratur ni ngolu.
Lapatan na marsihaitan dohot:
-Parsaripeon na palti
-Ngolu na tartongon
-Marsinondang ma tingki naro
Alani i, ulos on godang dibahen tingki:
-Upacara pardongan saripeon
-Silehonlehon tu angkup imbaru
-Upacara hatutubu
Ditingki dipasahat tu pangoli, arapan na asa taratur ma parsaripeon na songon ragi ni bintang na palti.
- Ulos Ragihotang — Tandani hajagaron dohot habaranion
Ulos Ragihotang ditanda alani argana dohot susa didapoton. Ragi na susa dohot adong do artina tu hagogoan dohot hajagaron. Godang halak Batak najolo manimpan ulos on marsundutsundut.
Somalna digunahon:
-Raja adat
-Halak na manguluhon adat
-Pangalehonon tu pinompar tanda ni Pusaka
Ulos on manandahon habaranihon dohot pabalgahu roha, alani i dipasahat tu halak na boi gabe jungjungan.
- Ulos Mangiring — Ulos tu anak panggoaran
Di adat Batak, anak panggoaran nampunasa posisi na ringkot. Ulos Mangiring dipasahat tu anak panggoaran marlapatan asa boi gabe jungjungan tu aka tinodohon na.
Lapatan hadohoanna adong ma:
-Tangiang asa anak “mangiring” tinodohon na
-Gabe torang dohot jungjungan ni keluarga
-Martubuma na toho lehengna nangpe parsaulianna
Ulos on somal na dipasahat tingki:
-Hatutubu
-Pangalehonon pasupasu tu pahompu panggoaran
-Pangonjakhon bagas imbaru
- Ulos Ragi Hidup — Ringgas ni roha dohot Pangondian
Ulos on jotjot disalahartihon gabe Ragidup, alai marasing. Ragi na unik, manandahon parngoluan na Ringgas ni roha juang.
Lapatan na:
-Pongondihon sian parmaraan
-Ringgas ni roha di parngoluan
-Tangiang hahipason
Ulos on jotjot dipasahat tu aka na martondong, tanda ni holong dohot parbogasan na jogi. Somalna digunahon di ulaon na martondong.
- Ulos Sirara — Uarna na rara gok bonar
Ulos Sirara sarupa dohot uarna na rara. Uarna na rara di halak Batak manandahon ringgas ni roha, habaranion, energi na positif.
Somalna dibahen tingki:
-Hatutubu
-Hontashontas
-Dipasahat tu ina na baru manubuhon anak
Ulos on manandahon na mangolu on ikon di dalani di bagasan ringgas ni roha dohot habaranion.
- Ulos Sibolang — Ulos na meragam guna dohot lapatan na
Ulos Sibolang i salah sada ulos na paling ditanda alana panggunaan na sasara bolak. Uarna na balau na holom dohot na birong gabe dominan di ulos on, manggambarhon hagomoson dohot hadamean.
Lapatan na:
-Panulpak
-Hagogoan namangadopi lungun
-Hadameon ni roha
Dipasahat tingki:
-Parmonding
-Inganan parsatongkinan
-Dipasahat tu aka amangamang di acara na tartontu
Nangpe torus dibahen di habotni roha, ulos on tong do arga dohot ni anggap porlu di aka adat.
- Ulos Sadum — Ulos Las ni Roha
Ulos Sadum uarna na tiur dohot ragi na bulu. Uarna na tiur manggambarhon las ni roha dohot pasupasu.
Somalna dipasahat tingki:
-Pesta adat
-Tortor-tortor
-Panjangkonon tondong
-Panglehonon tu pengantin
Ulos on jotjot do dipangku tu mampargogoi las ni roha di acara ni adat Batak Toba.
- Ulos Tumtuman — Ragi na metmet alai Filosofis
Goar “tumtuman” marasal sian hata “tutum”, na marlapatan metmet manang lemes. Ragi ni ulos on toho do sian punsa-punsa na metmet alai lemes.
Lapatan na:
-Haserepon roha
-Habengeton di parngoluan
-Hasabamon
Dang sude ulos ikon mansai uli. Ulos Tumtuman mangajarhon aka bongka-bongka na balga i marmula sian na metmet alai dikarejohon dohot habengeton.
- Ulos Pinuncaan — Tanda ni habasaron huhut jala hasangapon
Ulos Pinuncaan jotjot dipasahat di acara panjangkonon tondong dohot pangandeon tanda tama. Ragi na tancap alai bulus, manggambarhon marpaho huhut lambok.
Somalna dipasahat tingki:
-Panjangkonon tondong hasangapon
-Panortor tortor
-Pangalehonon sangap sian keluarga
- Ulos Runjat — Gogo huhut hagogoan
Ulos Runjat ragi na margurat-gurat na manjukjuk, mangambarhon gogo huhut hagogoan.
Lapatan na:
-Habaranion mangadopi aloalo
-Hagogoan ni mental
-Hagomosan haputuson
Somalna dipangke di acara adat na tartontu, tarutama tu aka ama.
- Ulos Jugia — Ulos pinompar huhut keberlanjutan
Ulos Jugia sada ulos na rio dijumpangi alana dianggap gabe ulos pusaka.
Lapatan na:
-Pasupasu na ganjang
-Haropan tu sundut na lobi denggan
-Tanda ni keberlanjutan keluarga
Ulos on somal na diteanhon marsundut-sundut, ndang na di tuhor manang dilehon marsineangan.
- Ulos Simpar — Tanda ni Pangaramotion huhut pangondian
Ulos Simpar dipakke dihobahobahon di abara. Alana posisi na di abara, ulos on gabe tanda pangaramotion huhut gopa.
Somalna digunahon angkup:
-Penatua adat
-Aka jungjungan ni komunitas
-Aka paniroi ni paradatan
- Ulos Padang — Ulos tu habot huhut pansangapon
Ulos Padang, uarna na birong huhut rara na holom. Sarna birong manandahon lungun ni roha huhut hamagoan.
Somalna digunahon tingki:
-Upacara hamamate
-Acara marningot ompu sijolojolo tubu
-Mangalehon pansangapon tu keluarga na marhabotni roha
Nangpe di gunahon di tingki habot, ulos on mambagas do pilosofi na: Ngolu huhut hamatean i jambar ni pardalanan ni jolma na ingkon dipasangapon.
Panimpuli:
Ulos sahirahira par huhut habanggaon halak Batak
Na 14 ulos diginjang i holan deba mehmet sian hamoraon hasomalon halak Batak Toba. jenis ulos di atas hanya sebagian kecil dari kekayaan budaya Batak Toba. Ulos adang holan abit na di tonun alai harita, tangiang, tuturan, huhut par.
Marhite sian ulos, halk Batak mangaramoti parbogasno:
-Dohot ompu sijolojolo tubu
-Dohot keluarga
-Dohot Tuhan
-Dohot dongan
Molo nunga mangantusi lapatan ni ganup ulos, boi ma hita manilai arga do pusaka hasomalon on huhut porlu do marsipatureon tu sude sundut nanaeng ro.
-Rady-
