
Umpasa dibagas hasomalan Batak Toba marupahon sala sada rupa ni sastra panghataion mampuna turgas na ringkot dibagas ni sude acara bangko. Umpasa Batak Toba marupahon umpama na jotjot digunahon dibagas ni sude pesta bangko, songon pardongan saripeon, hatubuhon, sahat tu hamatean. Haadongon umpasa ndang holan pelengkap, alai gabe jambar na jumolo dibagas mapasahaton tangiang, aropan, dohot poda tu sude halak.
Sasara hatopan, umpasa boi diantusi gabe umpama Batak marisi tona na mambagas. Dibagas ganup kalimatna, mangarihon tangiang huhut aropan na dipasahat sasara nanget, bagak, huhut gok lapatanna. Alani i, umpasa jotjot dianggap sahirahira rupa komunikasi ni bangko na mangarihon nilai estetika jala nilai partondian.
Molo dibereng sian atakan ni hatana, umpasa tong boi digora sahirahira umpama dua baris dibagas rupa na bulus. Alai dibagas ni rupa na lobi singkap, umpama mangarihon atakan na lobi susa. Ganup hata dibagas ni umpasa mangarihon marmansam tona, tarmasuk pikkiran, tahi, huhut poda dibagas mandalani parngoluan. On ma na mambahen umpasa ndang holan gabe hasomalan di panghataion, alai tong gabe pustaha hasomalan na gok nilai ni parngoluan.
Umpasa Batak mangarihon tanda pulik na pala togu huhut ndang boi disiranghon sian nilai-nilai hasomalan halak Batak Toba. Sala sada tanda na jumolo i ma isi sian umpasa na sai marsihaitan dohot sinta-sinta parngoluan halak Batak. Sinta-sinta on marpusat tu tolu aspek, i ma hamoraon, hagabeon, hasangapon. Patoluhon nilai on gabe dasor dibagas ganup tangiang huhut aropan na dipasahat sian umpasa.
Hamoraon manandahon hadumaon ni ngolu, sasara arta nangpe sian haporluan ngolu sasadari. Hagabeon marsihaitan dohot pinompar na godang huhut parngoluan na sonang. Hasangapon manandahon hahormaton, tohonan, huhut goar na denggan dibagas parngoluan on. Patoluhon aspek on marsi pauliulian huhut gabe sintuhu ngolu dibagas ni hasomalan Batak Toba.
Angkup ni lapatan na mambagas, umpasa tong mangarihon tanda-tanda dibagas ni rupa huhut atakanna. Sasara singkop, umpasa boi dihatahon ture molo mangoloi pigapiga hatontuon marihut:
1. Umpasa marupahon rupa umpama na dilehon sasara marpinompar dibagas hasomalan Batak. Hamaradongonna ndang boi tarlua sian hasomalan panghataion na torus dijaga sahat tu saonari.
2. Hata na digunahon dibagas ni umpasa i ma hata Batak Toba. Panggunaon hata on gabe sala sada sara manjaga par hasomalan dohot mampargogoi lapatan na adong dibagasna.
3. Dibagas ni sada joro umpasa somalna padohot sian opat udur. Atakan on patuduhon i ma umpasa mangarihon rupa na taratur huhut ndang marsineangan.
4. Dua udur parjolo dibagas umpasa marguna gabe sampiran, gari dua udur parpudi marupahon isi jumolo. Sampiran somalna marisi rumang ni portibi manang umpama, isi mangarihon tona, tangiang, manang aropan.
5. Ganup udur dibagas ni umpasa padohot sian 8 sahat tu 12 silbe. On mangalehon rongkap ni ondok huhut mamomohi umpasa asa boi dihatahon manang diingot.
6. Umpasa mangarihon punsa rima tartontu, songon a-b-a-b, a-b-b-a manang a-a-a-a. Punsa rima on manompa haulion soara na gabe tanda na pulik tingki pasahat umpasa.
Dibagas praktekna, umpasa jotjot dipasahat sian pangituai bangko manang halak na dituahon dibagas ulaon bangko. Pansahaton umpasa dipadalan dohot gok pambagason, alana ganup hata na dihataon pinahamat gabe tangiang na mangarihon lapatan na gogo.
Di jaman saonari on, umpasa tong do une nangpe adong hamubaon. Umpasa ndang holan dipadalan dibagas ulaon bangko, alai tong do ditanda gabe par ni hasomalan na boi diparsiajari sundut umposo. Sian Umpasa, nilai-nilai parngoluan songon padot, harentaon, huhut pasangaphon sude halak boi ma torus marlanjut.
Nangpe songoni, umpasa Batak Toba ndang holan umpama na somal. Umpasa i ma rupa hasomalan na mangarihon tangiang, aropan, dohot risa ni ngolu na mambagas. Sian umpasa, halak Batak Toba paboahon nilai-nilai ni parngoluan na gabe sitiopon dibagas ni mandalani parngoluan sasadari.
Gabe pustaha hasomalan, umpasa mangarihon turgas na ringkot dibagas manjaga par ni halak Batak. Alani i, mangantusi huhut manjaga umpasa mararti manjaga hamoraon hasomalan na nunga dilehon ompu sijolojolo tubu.
-Rady-
